İrlanda, AB bütçesinde 141 milyar euro kesinti yapılmasını önerdi

İrlanda, AB'nin gelecek bütçesini yüzde 8 azaltmayı öneriyor. En büyük kesintiler küresel iş birliği ve rekabet gücü programlarına yapılacak; tarım ve uyum kaynakları yüzde 3 düşecek. Teklifte yılda 55 milyar euro gelir hedefleyen öz kaynak paketi de var. AB liderleri planı 15-16 Ekim'de görüşecek.

AB'nin dönem başkanlığını yürüten İrlanda, Almanya öncülüğündeki tasarruf yanlısı ülkelerin desteğini alabilmek için AB'nin 2028-2034 dönemini kapsayan uzun vadeli bütçesinde 141 milyar euroluk kesinti önerdi.

AB liderlerinin gelecek hafta yapacağı toplantıda müzakerelere temel oluşturması beklenen teklif, en büyük kesintileri ekonomik rekabet gücü ve küresel iş birliği programlarına getiriyor.

İrlanda'nın hazırladığı "müzakere çerçevesi", üye ülkeler arasındaki bütçe görüşmelerinde uzlaşma zemini oluşturmayı amaçlıyor.

Dosyadan sorumlu İrlanda Avrupa İşlerinden Sorumlu Devlet Bakanı Thomas Byrne, teklifin yeni önceliklere kaynak ayırma, tarım ve uyum politikalarını koruma ve ülkelerin mali gerçeklerini gözetme arasında denge kurduğunu söyledi.

Müzakere çerçevesi

AB ülkeleri, 2028-2034 dönemini kapsayan Çok Yıllı Mali Çerçeve (MFF) görüşmelerinin kritik aşamasına giriyor.

İrlanda, toplam bütçeyi 2025 fiyatlarıyla 1 trilyon 622 milyar euroya çekmeyi öneriyor. Bu tutar, Avrupa Komisyonunun teklifinden yüzde 8 düşük; mevcut bütçeden ise yüzde 30 yüksek.

Güncel fiyatlarla toplamın yaklaşık 1 trilyon 825 milyar euroya ulaşması öngörülüyor.

Harcamaların en büyük bölümünü oluşturan uyum politikaları, tarım ve balıkçılığa ayrılan kaynakta kesinti yüzde 3'le sınırlı tutuluyor; bu kalemlere toplam 914 milyar euro ayrılması öneriliyor. Rekabet gücü, araştırma ve savunma programlarının bütçesi yüzde 13 azaltılarak 456 milyar euroya indiriliyor.

AB kurumlarının yönetim giderleri de yüzde 8,8 kesintiyle 95 milyar euroya düşürülüyor. Üçüncü ülkelerdeki iş birliği projelerine kaynak sağlayan "Küresel Avrupa" programının bütçesi ise yüzde 17 kesinti ile 157 milyar euro olarak öneriliyor.

Byrne, toplam bütçedeki değişiklik ve önceliklerin yeniden dengelenmesinin üye ülkelerin beklentilerine yanıt vereceğini ve müzakerelerin sonraki aşamasının önünü açacağını söyledi.

AB bütçesine yeni kaynak önerisi

İrlanda dönem başkanlığının uzlaşma metni, AB bütçesine doğrudan aktarılacak yeni öz kaynaklardan yılda 55 milyar euro gelir elde edilmesini de öngörüyor.

Avrupa Komisyonunun ilk teklifinden farklı olarak İrlanda, karbon yoğun ürün ithalatına uygulanan Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) gelirlerinden AB bütçesine aktarılacak payın yüzde 75'ten yüzde 90'a çıkarılmasını istiyor.

Metin, Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) gelirlerinden bütçeye aktarılacak kaynağın, Modernizasyon Fonu'ndan destek alan üye ülkeler için kademeli uygulanmasına da imkân tanıyor.

Komisyonun tütün vergisi, Avrupa için şirket kaynağı (CORE) ve elektronik atık vergisi önerileri korunurken gümrük vergilerinin yüzde 90'ının AB bütçesinde tutulması planı da metinde yer alıyor.

Avrupa Parlamentosunun dijital hizmetler, çevrim içi kumar ve kripto varlıklara vergi getirilmesi yönündeki üç öz kaynak önerisi ise çerçeveye alınmadı. Bu vergilerin yılda 32 milyar euroya kadar gelir sağlayabileceği tahmin ediliyor.

Byrne, yeni kaynakların kabulü için oy birliğiyle desteklenmesi, kayda değer gelir sağlaması ve 1 Ocak 2028'e kadar uygulanabilir olması ölçütlerini aradıklarını belirtti. Bu önerilerin gelir potansiyeli ve belirtilen tarihe yetişip yetişemeyeceği konusunda yeterli netlik bulunmadığını söyledi.

Müzakerelerin siyasi takvimi

AB liderleri, 2027'de bazı büyük ülkelerde yapılacak seçimler öncesinde bütçe konusunda yıl sonuna kadar siyasi uzlaşmaya varmayı hedefliyor.

İspanya Başbakanı Pedro Sánchez'in 29 Kasım için erken seçim çağrısı yapması müzakerelerin ortasına denk geliyor.

Almanya'da aşırı sağcı Almanya için Alternatif'in (AfD) bölgesel seçimlerde elde etmesi beklenen başarıların da Berlin'in tutumunu sertleştirebileceği değerlendiriliyor.

Almanya'nın öncülük ettiği altı "tasarruf yanlısı" ülke, Komisyonun bütçe teklifinde birkaç yüz milyar euroluk kesinti yapılmasını ve kaynakların savunma ile ekonomik rekabet gücü gibi yeni önceliklere yöneltilmesini istiyor.

İtalya Başbakanı Giorgia Meloni'nin öncülük ettiği 17 ülkeden oluşan "Uyum Dostları" ise çiftçiler ve daha yoksul bölgeler için ayrılan kaynakların korunmasını savunuyor.

AB Konseyinin önceki dönem başkanlığını yürüten Kıbrıs, haziranda 32,8 milyar euroluk kesinti önermiş; en büyük azaltımı rekabet gücü ve savunma harcamalarında öngörmüştü.

İrlanda'nın yüzde 8'lik kesinti önerisi iki taraf arasında uzlaşma arayışını yansıtıyor. Ancak bazı tasarruf yanlısı ülkeler teklife şimdiden tepki gösterdi.

İsveç'in AB İşlerinden Sorumlu Bakanı Jessica Rosencrantz, X'te yaptığı paylaşımda yeni müzakere çerçevesini "makul değil" diye nitelendirdi.

Rosencrantz, toplam bütçenin önemli ölçüde azaltılması gerektiğini savunarak, "Masaya konan rakamlar hâlâ karşılanamayacak ölçüde yüksek bir artış öngörüyor. Dolayısıyla uzlaşmaya yaklaşmış değiliz," dedi.

AB büyükelçileri İrlanda'nın teklifini pazar günü görüşecek. Konu 13 Ekim'de Genel İşler Konseyi'nde, 15-16 Ekim'de ise Avrupa Konseyi toplantısında ele alınacak.